← Yazılara dön
AILE & EBEVEYNLIK

Geleceklerini Planladık. Hayata Hazırlamayı Unuttuk.

Çocuklarımızın geleceğini planlamakla o kadar meşgul olduk ki, daha temel bir şeyi ikinci plana attık: Onları hayatın kendisine hazırlamayı.

Okuma köşem ↗

Seçimlerin yalnızca bu tarayıcıda saklanır.

Çocuklarımızın geleceği için çok şey yapıyoruz.

Hangi okula gidecek?

Hangi liseyi kazanacak?

Üniversitede ne okuyacak?

Yabancı dili nasıl?

Notları yeterli mi?

İleride iyi bir mesleği olacak mı?

Bunları yıllarca düşünüyoruz.

Fakat hayat yalnızca kazanılacak sınavlardan, alınacak diplomalardan ve kurulacak kariyerlerden oluşmuyor.

Çocuğumuz bir gün reddedilecek.

Dışlanacak.

Kaybedecek.

Haksızlığa uğrayacak.

Birisi onu sevmeyecek.

Bir arkadaşı tarafından küçük düşürülecek.

İstediği bir şey olmayacak.

Çok öfkelenecek.

Ve belki de çocuklarımızı geleceğe hazırlarken sormayı unuttuğumuz asıl sorular bunlar:

Öfkelendiğinde ne yapacağını biliyor mu?

Reddedildiğinde?

Kaybettiğinde?

Aşağılandığını düşündüğünde?

Bir insana zarar verecek kadar öfkelendiğinde kendisini nasıl durduracağını biliyor mu?

Belki de çocuklarımızın geleceğini planlamakla o kadar meşgul olduk ki, daha temel bir şeyi ikinci plana attık:

Onları hayatın kendisine hazırlamayı.

Çocuğunuz matematik problemini çözebiliyor. Peki çatışmayı?

Bir çocuğun matematikte başarılı olması değerlidir.

Yabancı dil bilmesi değerlidir.

Teknolojiyi kullanabilmesi değerlidir.

Ama hayatın karşısına çıkaracağı problemlerin tamamı sınav kitaplarında bulunmuyor.

Bir arkadaşının onu istememesi.

Bir grubun dışında bırakılması.

Sevdiği kişinin onu reddetmesi.

Bir tartışmada haklı çıkamaması.

Başarısız olması.

Kıskanması.

Kendisine haksızlık yapıldığını düşünmesi.

Bunların hiçbirinin cevap anahtarı yok.

Ve insanın karakteri bazen kazandığı günlerden çok, istediğini alamadığı günlerde ne yaptığıyla ortaya çıkıyor.

Dünya Sağlık Örgütü de gençlik şiddetini tek bir sebebe indirgemiyor. Bireysel özelliklerden aile ve akran ilişkilerine, okul ortamından toplumsal koşullara kadar birçok etkenin birlikte rol oynayabildiğini belirtiyor. Bu nedenle “sebep telefondur”, “ailelerdir”, “okuldur” gibi tek cümlelik açıklamalar gerçek tabloyu karşılamıyor.

Fakat aynı kurumun şiddeti önlemek için önerdiği şeylerden biri özellikle dikkat çekici:

Çocuklara öfkeyi yönetme, çatışma çözme, problem çözme ve sosyal beceriler kazandırmak.

Yani eğitim dediğimiz şey yalnızca çocuğun ne bildiği değildir.

Bildiği yetmediğinde ne yaptığıdır da.

Çocuklara kazanmayı anlatıyoruz

“Başarılı ol.”

“Çalış.”

“En iyisini yap.”

“Kimsenin gerisinde kalma.”

“Kendini ezdirme.”

“Hakkını yedirme.”

Çocuklarımız bunları defalarca duyuyor.

Bunların çoğunun arkasında iyi niyet var.

Çocuğumuz güçlü olsun istiyoruz.

Ama belki aynı sıklıkta başka cümleler de duyması gerekiyor.

Her istediğini alamayacaksın.

Herkes seni sevmeyecek.

Bazen haksızlığa uğrayacaksın.

Bazen de haksız olan sen olacaksın.

Bir tartışmayı kaybetmek seni değersiz yapmaz.

Birinin seni reddetmesi aşağılanmak değildir.

Öfkelenmek normaldir.

Öfkelendiğinde yaptığın her şey normal değildir.

Belki çocuklarımıza “kazanmayı” öğretirken en az onun kadar önemli başka bir şeyi ihmal ediyoruz:

Kaybetmeyi taşıyabilmeyi.

“Kendini ezdirme” derken ne öğretiyoruz?

Bu cümleyi birçok çocuk duyuyor.

Ben de güçlü bir çocuğun yetişmesini isterim.

Ama gücü nasıl tarif ettiğimiz önemli.

Güç her zaman karşılık vermek değildir.

Bazen ortamdan uzaklaşabilmektir.

Bazen hakarete hakaretle cevap vermemektir.

Bazen:

“Şu an çok öfkeliyim, konuşmayacağım.”

diyebilmektir.

Bazen yardım istemektir.

Bazen arkadaşlarının önünde küçük düşmüş hissetseniz bile bir yetişkine gitmektir.

Bazen de:

“Ben iyi değilim.”

diyebilmektir.

Çocuğa yalnızca kendisini savunmayı öğretirsek eksik kalır.

Kendisine hâkim olmayı da öğretmemiz gerekir.

Çünkü kendini kontrol edebilmek de güçtür.

Günümüz çocuklarının kavgası eve kadar geliyor

Bugünün çocukluğu bizim çocukluğumuzla aynı değil.

Eskiden okulda yaşanan birçok şey okul kapısının dışında kalabiliyordu.

Bugün çocuk eve geliyor ama tartışma onunla birlikte geliyor.

Mesaj grubunda.

Sosyal medyada.

Bir fotoğrafta.

Bir videoda.

Bir ekran görüntüsünde.

Çocuk odasında olabilir ama birkaç saat önce yaşadığı utanç, öfke veya dışlanma hâlâ avucunun içindeki ekranda devam edebilir.

Bu nedenle:

“Eve geldi, güvende.”

cümlesi artık tek başına yeterli olmayabilir.

Ama bunun çözümü yalnızca telefonu elinden almak da değil.

Çünkü cihazı ortadan kaldırmakla çocuğun yaşadığı duyguyu ortadan kaldırmış olmuyoruz.

Telefon bazen problemin kendisi değil;

problemin devam ettiği yerdir.

Çocuğunuz size gerçekten gelebilir mi?

Anne-babaların çok sevdiği bir cümle vardır:

“Benim çocuğum bana her şeyi anlatır.”

Umarım öyledir.

Ama bunun cevabını anne-baba değil, çocuk verir.

Çocuğun başına ciddi bir şey geldiğinde zihninden ne geçiyor?

“Babama anlatmalıyım.”

mı?

Yoksa:

“Babam öğrenirse çok kızar.”

mı?

“Anneme söylemeliyim.”

mi?

Yoksa:

“Annem telefonumu alır.”

mı?

Çocuk bir sorun yaşadığında yalnızca sorunu düşünmez.

Bazen bize anlatırsa vereceğimiz tepkiyi de hesaplar.

Bu yüzden çocuklarımıza:

“Bana her şeyi anlatabilirsin.”

demek yetmeyebilir.

Bunu davranışlarımızla da göstermemiz gerekir.

Çocuk bir hata yaptığında önce dinlemek.

Ne olduğunu anlamak.

Yanlış yaptıysa yanlışını söylemek.

Gerekirse sınır koymak.

Ama gerçeği anlattığı için onu ayrıca cezalandırmamak.

Çocuğun şunu bilmesi çok değerli:

“Başına ne gelirse gelsin, gerçeği söylediğinde önce seni dinleyeceğim.”

“Benim çocuğum yapmaz”

Belki ebeveynliğin en zor sınavlarından biri bu cümleden vazgeçebilmektir.

Çocuğumuz mağdur olabilir.

Ama bir başkasını mağdur eden de olabilir.

Dışlanabilir.

Ama dışlayan da olabilir.

Zorbalığa uğrayabilir.

Ama zorbalık yapan da olabilir.

Bir başkasının sınırını ihlal edebilir.

Öfkesiyle yanlış bir davranışta bulunabilir.

Bunu kabul etmek çocuğumuzu daha az sevdiğimiz anlamına gelmez.

Tam tersine:

Çocuğu sevmek ile yaptığı her şeyi savunmak aynı şey değildir.

Bir anne-babanın görevi yalnızca çocuğunu dünyadan korumak değildir.

Bazen çocuğuna, dünyanın da ondan korunması gereken sınırları olduğunu öğretmektir.

Empati tam burada başlar:

“Sen ne hissettin?”

sorusunun yanına,

“Karşındaki insana ne hissettirdin?”

sorusunu koyabilmekte.

Her sessizlik huzur değildir

Çocuklarımızın davranışlarında değişiklikler olabilir.

Bu değişikliklerin her biri tehlike anlamına gelmez.

Ergen çocuk odasına kapanabilir.

Daha az konuşabilir.

Zaman zaman öfkeli olabilir.

Mahremiyet isteyebilir.

Bunlar üzerinden çocukları etiketlemek doğru değildir.

Ama belirgin ve süren değişiklikleri merak etmek gerekir.

Birden arkadaşlarından uzaklaşıyor mu?

Okula gitmek istemiyor mu?

Uyku düzeni ciddi biçimde değişti mi?

Öfkesi alışılmadık ölçüde arttı mı?

Kendisine veya başkasına zarar vermekten söz ediyor mu?

Sürekli intikam dili mi kullanıyor?

Burada yapılması gereken çocuğu sorguya çekmek değildir.

Belki şöyle başlamak:

“Son zamanlarda sende bir değişiklik görüyorum. Bir şey mi yaşıyorsun?”

Ve sonra gerçekten dinlemek.

Her değişiklik şiddetin habercisi değildir. Gençlik şiddeti riskleri çok faktörlüdür; tek bir belirti üzerinden bir çocuğu tehlikeli ilan etmek bilimsel olarak da doğru değildir.

Ama “ergenliktir, geçer” diyerek her şeyi görmezden gelmek de çözüm değildir.

Gençlere: Arkadaşını korumak bazen sırrını korumamaktır

Bu yazının yalnızca anne-babalara seslenmesini istemiyorum.

Gençlere de söylememiz gereken önemli bir şey var.

Bir arkadaşınız ciddi biçimde kendisine veya başkasına zarar vermekten söz ediyorsa…

Somut tehditlerde bulunuyorsa…

Tehlikeli bir hazırlık yaptığını söylüyorsa…

Bunu tek başınıza taşımayın.

Güvendiğiniz bir yetişkine anlatın.

Anne-babanız.

Öğretmeniniz.

Rehber öğretmeniniz.

Okul yönetimi.

Güvendiğiniz başka bir yetişkin.

Bu ispiyonculuk değildir.

Bazen:

“Kimseye söyleme.”

diye başlayan bir sırrı saklamak arkadaşlık değildir.

Gerçek bir tehlike varsa arkadaşınızı korumanın yolu, onun size kızması pahasına yardım istemek olabilir.

Acil bir zarar riski varsa da beklemek yerine acil yardım ve güvenlik birimlerine başvurmak gerekir.

Okul yalnızca sınav hazırlık merkezi değildir

Çocuk gününün önemli bölümünü okulda geçiriyor.

Orada yalnızca bilgi öğrenmiyor.

İlişki kurmayı öğreniyor.

Reddediliyor.

Kabul görüyor.

Tartışıyor.

Kıskanıyor.

Başarısız oluyor.

Başarıyor.

Bir gruba dahil oluyor.

Bazen dışlanıyor.

Bütün bunlar hayatın provası.

Bu nedenle rehberlik hizmetlerini eğitimin yan ürünü gibi görmek doğru değil.

Dünya Sağlık Örgütü’nün gençlik şiddetini önlemede önerdiği yaklaşımlar arasında okul genelini kapsayan şiddet önleme çalışmaları, ebeveyn desteği ve çocukların yaşam/sosyal becerilerini geliştiren programlar bulunuyor.

Belki ders programlarımızda çocukların yalnızca akademik eksiklerini değil;

öfke yönetimini,

çatışma çözmeyi,

empatiyi,

dürtü kontrolünü,

yardım istemeyi,

akran baskısına karşı durmayı

da daha ciddi konuşmamız gerekiyor.

Çünkü bunlar “ekstra” beceriler değil.

Hayat becerileri.

Anne-babanın her şeyi bilmesi gerekmiyor

Çocuğunuzun her mesajını bilmeyeceksiniz.

Her arkadaşını tanımayacaksınız.

Her kavgasına şahit olmayacaksınız.

Her hatasını engelleyemeyeceksiniz.

Bu zaten mümkün değil.

Belki amaç çocuğun hayatını tamamen kontrol etmek de olmamalı.

Daha gerçekçi bir hedef var:

Kontrol edemediğimiz bir şey olduğunda bize gelebilecek bir ilişki kurmak.

Çocuğun telefon şifresini bilmekten daha önemli olabilir bu.

Çünkü şifreyi değiştirebilir.

Mesajı silebilir.

Başka hesap açabilir.

Ama aranızda güven varsa, bir noktada kapınızı çalabilir.

Ve belki o konuşma çok şeyi değiştirebilir.

Çocuklarımızın geleceğini konuşurken bugünü kaçırmayalım

On yıl sonra hangi mesleği yapacağını düşünüyoruz.

Ama bugün arkadaşlarıyla nasıl ilişki kurduğunu görüyor muyuz?

Üniversitesini düşünüyoruz.

Ama bugün öfkesini nasıl yönettiğini biliyor muyuz?

İyi para kazanmasını istiyoruz.

Ama kaybettiğinde kendisini nasıl toparlayacağını öğretiyor muyuz?

Güçlü olsun istiyoruz.

Ama gücün yalnızca karşılık vermek olmadığını anlatıyor muyuz?

Başarılı olsun istiyoruz.

Ama başarısız olduğunda kendisini değersiz hissetmemesini sağlayabiliyor muyuz?

Belki çocuklarımıza söylediğimiz:

“Hayatta başarılı ol.”

cümlesinin yanına başka bir cümle eklemenin zamanı geldi:

“Başaramadığın gün de kendini ve başkasını kaybetme.”

Çünkü çocuklarımızın geleceğini hazırlamak yalnızca onların önüne fırsatlar koymak değildir.

Hayat o fırsatları ellerinden aldığında da ayakta kalabilecek insanlar yetiştirmektir.

Bir çocuğun iyi bir üniversite kazanması önemlidir.

İyi bir meslek edinmesi önemlidir.

Kendi ayakları üzerinde durması önemlidir.

Ama bütün bunlardan önce başka bir şey vardır:

İnsan olmak.

Öfkelendiğinde durabilmek.

Kaybettiğinde devam edebilmek.

Reddedildiğinde zarar vermemek.

Yanlış yaptığında sorumluluk alabilmek.

Yardım isteyebilmek.

Bir başkasının acısını görebilmek.

Belki de eğitim dediğimiz şeyin en önemli sınavları bunlar.

Ve bu sınavların sonuçları e-Okul’da görünmüyor.

Çocuklarımızın geleceğini planlamaya devam edelim.

Ama arada bugünlerine de bakalım.

Sadece:

“Büyüyünce ne olacaksın?”

diye sormayalım.

Bazen daha önemli bir soru soralım:

“Büyürken nasıl bir insan oluyorsun?”

Çünkü bir çocuğa iyi bir gelecek hazırlamak değerlidir.

Ama o geleceği taşıyabilecek bir insan yetiştirmek çok daha değerlidir.

BİR SONRAKİ YAZIDA BULUŞALIM

Haftada iki yazı.
Biraz daha kendimize bakmak için.

İnsan davranışı, ilişkiler ve hayat üzerine yeni yazılarım e-posta kutunuza gelsin. Ücretsiz.

Gönderim sıklığı: yeni yazı yayımlandıkça

Şifre ve ek onay yok. Her e-postadan sıklığı değiştirebilir veya dilediğiniz zaman ayrılabilirsiniz.

Ahmet Mertkan Koşaroğlu
Okuma köşeme dön ↗
BU DÜŞÜNCEYİ PAYLAŞIN
Bu yazıdan bir söz kartı
Çünkü bir çocuğa iyi bir gelecek hazırlamak değerlidir. Ama o geleceği taşıyabilecek bir insan yetiştirmek çok daha değerlidir. — Ahmet Mertkan Koşaroğlu
PAYLAŞMAK İÇİN BİR CÜMLE

Bir düşünce,
bir başkasına ulaşsın.

Yazıdan seçilmiş bu cümleyi hikâyenizde paylaşabilirsiniz.

1080 × 1920 · PNG. Telefonda görsel açılırsa üzerine basılı tutup fotoğraflarınıza kaydedebilirsiniz.

OKURUN NOTU

Siz ne düşünüyorsunuz?

Sizce çocuklara okul dışında kazandırmamız gereken en önemli hayat becerisi nedir?

Yazının sizde bıraktığı düşünceyi paylaşın. Yorumlar incelendikten sonra adınız ve soyadınızla yayımlanır. Yanıt verdiğimde e-posta ile haberiniz olur.

Yorumlar yükleniyor…

Bir yorum bırakın

E-postanız yayımlanmaz. Yalnızca bu yoruma verdiğim yanıtı iletmek için kullanılır; bülten aboneliği oluşturmaz. Kendi adresinizi yazın.

AHMET MERTKAN KOŞAROĞLU · YENİ KİTAP
Yaşadıkça — Doğru Bildiklerime Yeniden Bakarken kitabının ön kapağı
YAŞADIKÇADoğru Bildiklerime Yeniden Bakarken
KİTAPÇILARDA VE ONLINE SATIŞTA

Bu kitapta
biraz da
siz varsınız.

Bir kararınız. Bir kırgınlığınız.
Yıllar sonra başka türlü baktığınız bir hatıranız.

Bir hayatın içinden, kendi hayatınıza doğru.

KİTABIN ARDINDAKİ HİKÂYESize bir notum var.

İnsan bazı sözleri, söyleyen kişiye artık sarılamayacağı yaşta anlıyor.

Çocukken büyükbabamın söylediği sözleri dinlerdim. Bazılarının anlamını yıllar sonra, kendi hayatımın içinde öğrendim. Bir kararın önünde dururken, bir yanlışımdan dönerken, oğluma bakarken…

İçimden ona anlatmak geliyor. “Şimdi anladım,” demek istiyorum. Sonra, anladığımı söyleyebileceğim yerde olmadığını bir kez daha hatırlıyorum.

En çok da sıradan bir akşama dönmek isterdim. Onun işten geldiği, benim çocuk olduğum, daha önümüzde ne kadar zaman bulunduğunu düşünmediğimiz bir akşama. Biraz daha otursak. Bildiğim bir şeyi yeniden anlatsa. Sesini duysam.

O zaman tekrar gibi gelen şeyin, bir gün insanın en büyük özlemine dönüşeceğini bilmiyordum.

Annemin okumayı öğretmeye çalıştığı çocuk, şimdi bir kitap yazdı. O gün masadan kalkmak istiyordum. Bugün yazdığım her sayfada onun sabrından bir şey var. Bunu bilmesini istiyorum.

Babama kızdığım günler de oldu. Beni anlamasını bekledim. Sonra kendi kararlarımın sonuçlarıyla yaşarken, iyi niyetle de yanılabildiğimizi gördüm. İçimdeki bütün kırgınlıklar geçmedi. Ama artık ona bakarken yalnızca kırıldığım yerleri görmüyorum.

İnsan ailesini anlatırken zorlanıyor. Sevgisi de gerçek, kırgınlığı da. Aynı insana hem söyleyemediği bir sitemi hem de sarılma isteği olabiliyor.

Belki senin de bu satırları okurken aklına gelen biri vardır. Sesini özlediğin, seni bir türlü anlamadığını düşündüğün ya da sevgini zaten bildiğine inanıp söylemeyi ertelediğin biri.

Ben bazı sözlerimi artık hatıralara söylüyorum. Bazılarınıysa hâlâ duyabilecek insanlara yetiştirmek istiyorum.

Her şeyin düzelmesini beklemeden. Bütün kırgınlıklar bitmeden. Hayat biraz daha kolaylaşmadan.

Çünkü bir gün oğlum beni hatırladığında, onu ne kadar sevdiğimi anlamak için benim yaşıma gelmek zorunda kalmasın istiyorum.

Ahmet Mertkan Koşaroğlu
YAZILARDA BULUŞALIM

Haftada iki yazı,
e-posta kutunuzda.

İnsan davranışı, ilişkiler ve hayat üzerine birlikte düşünelim. Ücretsiz e-posta aboneliğiyle yeni yazılarımı takip edin.

Tüm yazılar herkese açık. Abonelik, yazıları e-postayla almak isteyenler için.

Gönderim sıklığı: yeni yazı yayımlandıkça

Şifre ve ek onay yok. Her e-postadan sıklığı değiştirebilir veya dilediğiniz zaman ayrılabilirsiniz.